Kapital Manga #2: Engels Kapitalizmi Anlatıyor

Kapital Manga eserinin ikinci cildi Marx’ın meta, değer, ücret ve kriz gibi kavramlarını gerçek örnekler eşliğinde üstelik Engels’e anlatırıyor.

Kapital Manga‘nın ikinci cildi, bilimsel sosyalizmin kurucusu Karl Marx‘ın opus magnum’u olan Kapital’i ilk cilt gibi öyküleştirmeye devam ediyor. Marx’ın ideolojisindeki temel kavramlarını, bir peynir fabrikasındaki üretim süreçleri etrafında gelişen çarpıcı bir öyküyle iç içe anlatan manga, genellikle “göz korkutan” bir eser olarak görülen metni geniş bir okuyucu kitlesinin rahatlıkla okuyup algılayacağı bir özelliğe kavuşturuyor.

Japonya’da klasikleri manga olarak yayımlayan East Press tarafından basılan ve Ekim 2009’da Türkçeye kazandırılan ilk cildinin ardından ikinci cilt de dünyada ilgi uyandırmış.
Manga’nın ikinci cildi, Marx’ın ölümünden sonra Kapital’in ikinci ve üçüncü ciltlerini yayına hazırlamış olan yoldaşı Friedrich Engels‘in anlatıcı olarak karşımıza çıktığı bir metin kurgusuna sahip.



Engels, meta, para, kullanım ve değişim değeri, değişmeyen ve değişen sermaye, artık değer gibi kavramları örnekler ile açıklayarak sömürünün nasıl gerçekleştiğini, kapitalist üretim sürecinin nasıl kaçınılmaz olarak bunalımlara yol açtığını, ilk ciltteki gibi peynir fabrikasının müdürü olan Robin ve sermayedar Daniel ve işçi sınıfını temsilen Karl’ın yaşadıkları üzerinden çarpıcı ve anlaşılır bir dille özetliyor.

Robin ve Daniel, peynir pazarına hakim olurken, işlerini büyütmenin keyfini yaşamakta,  piyasaya sundukları yeni peynir çeşidi çok tutulup satışlar artarken, artan talebi karşılamak için krediler alıp  fabrikanın kapasitesi artırır ve  makineleri yeniler.  Her şeyin tıkırında giderken, bir anda patlayan ekonomik krizle fabrikalar kapanır, işçiler kendilerini kapı dışanda bulur, bankalar birbiri ardına batar.




Yayınevi kitabın tanıtım metninde, “Kapital Manga, zevkli bir okuma vaat ediyor: Hem Kapital’in pasajları içinde gezinirken aylarını tüketmiş olanlar için, hem Kapital’i okuma hayalini hayata geçirememiş okuyucular için… Hem Kapital’in en temel kavramlarıyla tanışmak isteyen gençler için, hem de genç-yaşlı çizgi roman ve manga tutkunları için…” diyerek doğru bir noktanın altını çiziyor. Kitap kolay anlaşılırlığı ile dikkat çekiyor.


Ancak eksileri de var. İlk cildin küçük boyutu ikinci ciltte Yordam Yayınları Manga serisinin devam eden ölçüsü ile değişecek bu yüzden de birinci ve ikinci cilt yan yana geldiğinde birbirine eşit olmayan boylarda çıkıyor karşımıza.



Ayrıca içerik olarak da metafiziğe, idealizme ve hayal dünyasına karşı çıkması beklenen Marksist dünya görüşünün ele alındığı bir metinde Marx’ın hayaletinin bir anda ortaya çıkması, Engels’i dahi korkutması da gereksiz bir ayrıntıya dönüşmüş. Tıpkı Engels’in para’nın ortaya çıkış hikayesini anlatırken Paranın üzerinde resimlerinin yer alması gibi. Bu sembolizme en çok itiraz edecek olan şüphesiz Engels’in kendisi olurdu herhalde.

Herşeye rağmen Marx ve Engels’in ne anlattığını merak edenler için iyi bir başlangıç kitabı Kapital Manga.

Bu yazı ilk kez 13 Şubat 2016'da manganimeTR.com adresinde yayımlanmıştı.

Kapital Manga #1: O Eski Hikaye

Kapital Manga’nın birinci cildi Marx’ın tezlerini, işçinin emeğinin nasıl sömürüldüğünü kuramsal değil gerçek hayattan örnekleri ile anlatıyor.

Komünist teorinin kurucusu Karl Marx’ın Das Kapital, Kritik der politischen Ökonomie ismini verdiği ve 1867 yılında ilk kez basılan ‘opus magnum’u Kapital bu kez oldukça farklı bir şekilde okur karşısında. East Press ve Variety Art Works tarafından hazırlanan ve Yordam Kitap tarafından H. Can Erkin çevirisi ile Türkçe baskısı yapılan Kapital Manga’nın birinci cildi, ekonomi biliminin ağır kuramsal içeriği ve 650 ile 770 sayfa arasında değişen kapsamlı metinden farkını hemen belli ediyor aslında.

Küçük boy, 192 sayfalık boyutlarıyla Kapital Manga, bugüne değin üzerine yüzlerce yeni kitap, binlerce makale, yüzbinlerce cümle yazılmış olan bir metni, hem anlaşılır kılıyor hem de okura yeni bir dünyanın kapılarını açıyor.



Japoncası 2008 yılında yayımlanan, Türkçe baskısı ise ertesi yıl gerçekleşen Kapital Manga, Marx’ın ekonomi politik bilimine getirdiği kuramsal ve eleştirel içeriği hikayeleştirerek yeniden kurguluyor.



Hikayenin kahramanları ise, babası ile birlikte peynir üreten ve bunu pazarda kendisi satan Robin, Robin’in platonik aşkı banka sahibinin kızı Anny, Anny aracılığı ile tanıştığı ve kendisine bir fabrika kurmak için sermaye veren Daniel ve hepsinin ötesinde fabrika işçisi Karl.

Robin bir küçük üreticiyken, hırsları ve Daniel’in ona sunduğu fırsatlar ile bir fabrika yöneticisine dönüşürken, Karl ve diğer işçileri sömürerek, onların ürettiği artı değerin üzerine konarak, sömürünün açığa çıkması üzerine ise Daniel’in “zengin olmak istiyorsan sömüreceksin” sözlerinden ilham alarak kaba güce başvurması ile kapitalistleşmesinin anlatıldığı hikaye Marx’ın tezlerinin gerçek hayattaki yansımalarını gözler önüne seriyor.

Robin hikayenin kötü adamı Daniel’den sömürü düzeninin sırlarını öğreniyor. Meta’yı, ücreti, emek ve değerini, artı değeri kısaca bize Marx’ın 150 yıl önce anlattığı kapitalizmin işleyiş biçimini anlatıyor Daniel Robin’e.

Manganın tek sorunu Daniel’in şeytani bir karakter, Robin’in de hırslarına yenik düşmüş bir insan olarak çizilmesi. Halbuki Marx’ın da altını çizdiği gibi kapitalist kötü niyetli ya da kötü bir insan olduğu için değil, kapitalist sistemin çarkları başka türlü dönmeyeceği için sömürür işçileri.

Bu yazı ilk kez 12 Şubat 2016'da manganimeTR.com adresinde yayımlanmıştı.

Gon: Sessiz Sedasız Bir Küçük Dinozor

Japonya’nın aksine, Batı’da popülerlik kazanan bir manga olan Gon, “anarko-punk” özelliklerle dolu bir adalet ve şiddet anlayışı taşıyor.

Küçük bir dinozor olan Gon, mangaka Masashi Tanaka‘nın Japonya’dan çok Batı’da bilinen aynı isimli mangasının esas karakteridir.

Paleolitik çağın bir temsilcisi olan dinazorumuz, huysuz ve neşeli bir karakter olmasının yanı sıra çok zayıf ve küçük gözükmektedir. Ancak boyundan beklenmeyecek kadar güçlü ve çeviktir.



SESSİZ BİR DİNAZOR(CUK)

Kahramanımız Gon, ormanda birçok hayvan ile birlikte yaşamaktadır. Manga’nın en belirgin özelliği, onun Japonya dışındaki dünyada popüler olmasını da sağlayan hiç bir konuşma içermemesidir
Mangaka Tanaka eserinin sessizliği ile ilgili olarak düşüncesini şöyle anlatıyor: “Bu çalışma hiçbir diyalog içermiyor. İnsanlar hep bunu neden yaptığımı soruyor bana. Ben başından beri, konuşmanın gerekli olduğunu düşünmüyorum. Manga, gramer olmadan da bir dile sahip olmalıdır. Ayrıca hayvanların insan gibi konuşmalarının da garip olduğunu düşünüyorum. Mangada önemli olanın ifade sanatını geliştirmeye devam etmek olduğuna inanıyorum ve bunu yapmaya çalışıyorum.”



SESSİZ AMA SUSKUN DEĞİL

Gon‘un durumu için Türkçe’de çok güzel bir deyim var aslında: “Ufak tefek gördün de Karamürsel sepeti mi sandın?” denilen durum kahramanımızla bire bir uyuyor. Onun sessizliği suskunluğundan değil. Aksine, yırtıcı, işbitirici, hatta hilebaz bir karakter Gon. Güçsüzün yanında, zorbanın karşısında pozisyon almasıyla dinazorumuz, anarko-punk ideolojinin şiddete meyyal yanını temsil ediyor denilebilir. Maceralarında adaleti sağlamaya çalışmak gibi bir rol biçiyor çoğu kez kendine, ancak bu durum onun da etobur bir hayvan olduğu gerçeğini değiştirmiyor.


GON’UN YAYIN MACERASI

1991 yılında Japonya’da Kodansha tarafından yayımlanmaya başlanan manga, 1994 yılında İngiltere’de Mandarin Yayıncılık tarafından, ABD’de de 1996 yılında Paradox Press tarafından yayımlandı ve kısa zamanda popüler oldu.

1998 yılında, Japonya Medya Sanatları Festivalinde Mükemmellik Ödülü alan Gon, Türkçe’de de İthaki Yayınları tarafından 1999 Eylül’ünde büyük boy olarak basılmıştır. Gon’un bizim için en önemli özelliği, Türkiye’de yayımlanan ilk manga olmasıdır.

Bu yazı ilk olarak 19 Ocak 2016'da manganimeTR.com'da yayımlanmıştı.